Ondanks dat ik Culturele Antropologie heb gestudeerd en mijn onderzoek specifiek gericht was op fair trade in Guatemala, loop ik toch nog tegen interessante cultuurverschillen aan tijdens het ondernemen hier ter plaatse. Één van de grootste verschillen zie ik in het maken en nakomen van afspraken.

Als de leerbewerker mij verteld dat de sample van de nieuwe tas woensdag af zal zijn, ga ik uit van donderdag. Wanneer de weefster zegt dat zij om negen uur langs komt om het ontwerp te leren, ga ik uit van elf uur. En in beide gevallen ben ik dan vaak nog te vroeg. Sommige kantoormedewerkers zeggen dat Guatemalteken in hun eigen tempo werken en geen haast hebben. Anderen zeggen zelfs dat zij de noodzaak niet zien om echt hard te werken, zoals ze in Azië bijvoorbeeld wel doen. Ik twijfel aan deze uitspraak.

‘Waarom kom je dan telkens te laat?’
Als ik de vrouwencoöperatieven bezoek benadrukken zij altijd hoe graag zij opdrachten ontvangen, hoe zeer zij het geld nodig hebben en voor welke positieve veranderingen het geld van de export heeft gezorgd. ‘Waarom kom je dan telkens te laat?’ ga je dan toch denken.

De cultuur is hier anders, praktisch niemand werkt hier met een agenda. De eerste weken werd ik regelmatig uitgelachen voor het feit dat ik dit wel probeerde. Er zijn verschillende verklaringen voor de situatie. Zo zeggen sommigen dat er een algehele cultuur van laat komen bestaat, een gebrek aan organisatie en planning. Anderen leggen de oorzaak bij slechte opvoeding. Een ander punt is dat veel handbewerkers vrouw zijn. Zij betreden pas sinds kort de arbeidsmarkt en zijn wel gewend aan een schema, maar dat van het huishouden. Niet het schema van kantoortijden. Of misschien zijn de handbewerksters geneigd meer werk te aan te nemen dan dat zij daadwerkelijk aankunnen. Wat de oorzaak ook is, over één ding is bijna iedereen het eens: dit moet anders. Maar is dat wel echt zo?

Markt in Guatemala. Bron: Wikicommons

Culturele identiteit
Één van de principes van fair trade is culturele identiteit en traditie te respecteren en beschermen. Ondanks dat het voor mijn bedrijf misschien een stuk makkelijker zou zijn als ik strikte afspraken zou afdwingen, wil ik de lokale gebruiken ook respecteren. Op de wereldlijst van gelukkigste bevolkingsgroepen staat Guatemala op nummer tien, Nederland op 67. Wat voor meerwaarde heeft het dan als ik normen en waarden van ‘effectiviteit’ en ‘productiviteit’ op de arbeiders opdring? Onderzoek wijst uit dat de internationale standaarden en hoge werkdruk voor stress kunnen zorgen. Het levert ze misschien meer bestellingen en dus meer geld op, maar worden ze hier ook echt gelukkiger van?

In theorie klinkt het zo duidelijk, eerlijk handelen. In de praktijk laat het mij echter met veel vragen achter.

Tara Scally (25) zet momenteel de fairtradetassenlijn Maya Moda op, gemaakt door de inheemse bevolking van Guatemala. Als gastblogger schrijft zij iedere maand over haar ervaringen met eerlijk ondernemen.